Rejestr tłumaczy polskiego języka migowego, systemu językowo-migowego i sposobu komunikowania się osób głuchoniewidomych

Znaczek pokazujący palcem wykonywanie literki zetJęzyk jest podstawowym narzędziem komunikacji społecznej. Znajomość i używanie danego języka ułatwiają i umożliwiają dostęp do wiedzy i informacji oraz ich przekazywanie. Język nie jest tylko zwykłym wyrazem wolności człowieka, gdyż wykracza on poza sferę osobistą i staje się narzędziem niezbędnym do funkcjonowania w społeczeństwie.

Ukazało się rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie zakresu oraz zasad funkcjonowania rejestru tłumaczy polskiego języka migowego, systemu językowo-migowego i sposobu komunikowania się osób głuchoniewidomych. Rozporządzenie określa m.in. zasady wpisu do rejestru tłumaczy polskiego języka migowego (PJM), systemu językowo-migowego (SJM) i sposobu komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN), wzory odpowiednich wniosków oraz miejsce ich składania.

Rozporządzenie opublikowane w Dz. U. z dnia 13 czerwca 2012 r., poz. 652 wchodzi w życie z dniem 14 czerwca 2012 r - plik pdf 890KB.

Rozporządzenie określa:

  1. zasady wpisu do rejestru tłumaczy polskiego języka migowego (PJM), systemu językowo-migowego (SJM) i sposobu komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN), zmiany danych podlegających wpisowi i wykreślenia z rejestru;
  2. zakres danych publikowanych w rejestrze;
  3. tryb udostępniania informacji zawartych w rejestrze, ich zakres, a także tryb udostępniania wniosków oraz ich składania;
  4. wzór rejestru;
  5. wzór wniosku o wpis do rejestru;
  6. wzór wniosku o zmianę danych podlegających wpisowi do rejestru;
  7. wzór oświadczenia potwierdzającego znajomość PJM, SJM i SKOGN;
  8. wzór zawiadomienia o wpisie do rejestru;
  9. wzór zawiadomienia o wykreśleniu z rejestru.

Rozporządzenie stanowi wykonanie upoważniania ustawowego zawartego w art. 16 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. Nr 209, poz. 1243).

W § 2 i 3 rozporządzenia wskazuje się na przepisy określające zasady wpisu tłumaczy do rejestru prowadzonego przez wojewodę, wzory odpowiednich wniosków oraz miejsce ich składania. Wskazuje się również na organ rozpatrujący odpowiednie wnioski i sposób zawiadomienia o ich rozpatrzeniu. § 4 określa przesłanki na podstawie których wojewoda dokonuje wykreślenia tłumacza z rejestru. Przepisy § 6 regulują zakres danych publikowanych w rejestrze. W § 7 określono tryb udostępniania oraz zakres informacji z rejestru, do których publikacji zobligowany jest wojewoda.

Z badań wynika

Z badania stanu zdrowia ludności Polski (GUS, 2004 r.) wynika, że osoby niepełnosprawne z powodu narządu słuchu stanowią 8,3% ogółu zbiorowości osób niepełnosprawnych. To samo badanie wskazuje, że aż 6,5% osób niepełnosprawnych w wieku 20–59 lat nie słyszy, z czego 4,4% nie jest w stanie uczestniczyć w rozmowie nawet po zaopatrzeniu w aparat słuchowy. Według szacunkowych danych Polskiego Związku Głuchych, ok. 40 tys. osób głuchych używa różnych form języka werbalnego w komunikowaniu się.

Z danych Polskiego Związku Głuchych, odnośnie do liczby członków i podopiecznych Polskiego Związku Głuchych, wynika, że w Polsce jest 25.780 dorosłych osób niesłyszących i 33.073 dorosłych osób słabosłyszących. Łącznie liczba podopiecznych tego Związku wynosi 58.853 osób. Liczba uczestników szkoleń z systemu językowo-migowego wynosi 2786 osób, natomiast z polskiego języka migowego 145 osób – są to głównie osoby słyszące; brak jest natomiast informacji liczbowych dotyczących osób głuchych i słabosłyszących korzystających z tego typu szkoleń (źródło: sprawozdanie z działalności statutowej Polskiego Związku Głuchych za rok 2009). Jednocześnie z szacunkowych danych uzyskanych z Polskiego Związku Głuchych wynika, że liczba wykładowców systemu językowo-migowego wynosi 111 osób (brak jest natomiast informacji o liczbie nauczycieli polskiego języka migowego) a szacunkowa liczba tłumaczy Polskiego Związku Głuchych to ok. 232 osoby (źródło: bieżąca dokumentacja Centrum Edukacyjnego Języka Migowego).

Osoby głuchoniewidome nie stanowią jednolitej i łatwej do identyfikacji grupy głównie ze względu na brak wyodrębnionej kategorii orzeczniczej.

Wyróżnia się następujące metody komunikowania się osób uprawnionych, w rozumieniu ustawy:

  1. Polski Język Migowy (PJM) – jest to naturalnym językiem wizualno - przestrzenny, którym posługuje się społeczność osób głuchych w Polsce (zarówno osoby głuche, jak i słyszące dzieci głuchych rodziców. Posiada własny system dwuklasowy zawierający słownik i gramatykę - niezależnie od polskiego języka fonicznego. Język ten powstał na drodze rozwoju historycznego i jest zróżnicowany geograficznie i społecznie;
  2. System Językowo-Migowy (SJM) – forma komunikacji wykorzystująca język foniczny (mowę dźwiękową) z wyraźną artykulacją oraz równoległy przekaz znaków migowych odpowiadających poszczególnym wyrazom. Wykorzystuje on gramatykę języka polskiego, a znaki migowe zaczerpnięte z języka migowego stanowią ilustrację wypowiedzi słownej. Ta „ilustracja migowa” nosi nazwę języka miganego i nie występuje samodzielnie, lecz jedynie razem z językiem fonicznym, który stanowi podstawową bazę systemu językowo-migowego. Jest wykorzystywany jako środek porozumiewania się osób uprawnionych, w szczególności tych, dla których pierwszym językiem jest polszczyzna foniczna.;
  3. sposoby komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN) – forma komunikacji w którym sposób przekazu komunikatu dostosowany jest do potrzeb wynikających z łącznego występowania dysfunkcji narządu wzroku i słuchu. Do SKOGN zalicza się, w szczególności:
  • kreślenie liter na dłoni,
  • alfabet Lorma oraz inne systemy przekazu liter i innych znaków pisarskich za pomocą dotykania umownych punktów oraz kreślenia linii na dłoni,
  • alfabet palcowy oraz znaki języka migowego odbierane dotykiem.

Osoby uprawnione mają ograniczony dostęp do informacji i nie zawsze mogą komunikować się z otoczeniem. Taki stan rzeczy może być spowodowany zarówno brakiem tłumacza języka migowego jak i brakiem innych niezbędnych środków wsparcia pozwalających na komunikowanie się osób uprawnionych, które wymagają w tym zakresie wsparcia. W większości przypadków brak jest jednak rozwiązań mających na celu dostosowanie wizualne i akustyczne pozwalające na poprawę słyszalności i odbioru informacji dźwiękowej, środków wsparcia niezbędnych do komunikacji ustnej, czy też usług tłumaczy języka migowego.

Z powyższych względów istotne jest podkreślenie znaczenia komunikacji migowej
i systemów komunikacji osób głuchoniewidomych, a także różnego rodzaju środków wspierających komunikowanie się. Bez zastosowania odpowiednich rozwiązań ustawowych osoby mające trudności w komunikowaniu się nie przezwyciężą istniejących barier w funkcjonowaniu w społeczeństwie.