Ważne zmiany w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz w ustawie o pomocy społecznej

Od 8 czerwca 2012 r. weszły w życie przepisy nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, opublikowane w Dz. U. z dnia 24 maja 2012 r., poz. 579, która odkładają o trzy lata wejście w życie niektórych rozwiązań. Dzięki temu koszty jej wprowadzania dla samorządów mają być niższe. W myśl ustawy przydzielanie asystenta rodziny będzie fakultatywne, a stanie się obligatoryjne od 1 stycznia 2015 r. Umożliwiono łączenie pracy asystenta z wykonywaniem obowiązków pracownika socjalnego na terenie innej gminy. Unormowaniu uległy też zapisy w ustawie o pomocy społecznej.

Dla ośrodków pomocy społecznej szczebla gminnego najistotniejsza jest zmiana zapisów art. 11. W dotychczasowym brzemieniu ust. 2 – po dokonaniu analizy sytuacji rodziny (przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych), pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy wnioskował do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przydzielenie rodzinie asystenta rodziny.

Obecnie - po przeprowadzeniu wywiadu, pracownik socjalny dokonuje analizy sytuacji rodziny i jeżeli z tej analizy wynika konieczność przydzielenia rodzinie asystenta rodziny, pracownik socjalny występuje do kierownika ośrodka pomocy społecznej z wnioskiem o jego przydzielenie.

W dalszym trybie, po otrzymaniu w/w wniosku, kierownik ośrodka pomocy społecznej przydziela rodzinie asystenta rodziny. Istotna zmiana polega też na czasie – zapis o przydzieleniu rodzinie asystenta rodziny, jako obligatoryjny wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2015 r.

Reasumując: przydzielanie asystentów rodziny stanie się obligatoryjne od dnia 1 stycznia 2015 r., natomiast od dnia 8 czerwca 2012 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. jest ono zadaniem fakultatywnym gminy (kierownik ośrodka pomocy społecznej będzie mógł przydzielić asystenta rodziny na wniosek pracownika socjalnego).

Inne zmiany:

Zrezygnowano z obowiązku zatrudniania osoby do pomocy w sprawowaniu opieki nad dziećmi lub pomocy w gospodarstwie w zastępczej rodzinie zawodowej lub niezawodowej, w której przebywa więcej niż troje dzieci (będzie to obligatoryjne od 1 stycznia 2015 r.). Wprowadzono jednak uregulowania w okresie przejściowym - w rodzinach zastępczych zawodowych, w których przebywa więcej niż troje dzieci, starosta, na wniosek rodziny, jest obowiązany zatrudnić osobę do pomocy w opiece nad dziećmi i pracach gospodarskich albo przyznać środki finansowe na utrzymanie lokalu, który zajmuje rodzina, może jednak udzielić obu tych form wsparcia.

W myśl ustawy wsparcie rodzin zastępczych pomocą rodziny pomocowej będzie możliwością, a nie obowiązkiem. Także objęcie opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej będzie - w okresie pierwszych trzech lat obowiązywania ustawy - zadaniem fakultatywnym powiatu. Opieką koordynatora obowiązkowo objęte zostaną tylko rodziny zastępcze i rodzinne domy dziecka nieposiadające dwuletniego doświadczenia (obecnie to trzy lata). Po trzech latach, w przypadku rodzin o dłuższym doświadczeniu, jeżeli rodzina złoży wniosek o przyznanie koordynatora, powiat będzie miał jedynie możliwość uwzględnienia tego wniosku. Od 2015 r., w przypadku złożenia wniosku, powiat będzie miał obowiązek przydzielenia koordynatora.

Pod opieką koordynatora znajdować się będzie mogło do 30 rodzin zastępczych lub rodzinnych domów dziecka (obecnie 15).

W ustawie wprowadzono też przepis, który stanowi, że ośrodki adopcyjne wykonują swoje zadania nieodpłatnie i nie mogą pobierać opłat za szkolenia dla kandydatów na rodziców adopcyjnych.

Nowelizacja ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zakłada, że funkcji asystenta rodziny nie będzie można łączyć z wykonywaniem obowiązków pracownika socjalnego na terenie gminy, w której wykonuje pracę (umożliwiono zaś łączenie pracy asystenta rodziny z wykonywaniem obowiązków pracownika socjalnego na terenie innej gminy).

Dodatkowe zmiany

Nowelizacja wprowadza także inne zmiany do ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, dotyczące m.in.:

  • obowiązku starosty przyznania środków na utrzymanie lokalu zajmowanego przez rodzinę zastępczą zawodową, w której przebywa więcej niż 3 dzieci – odsunięto w czasie termin wejścia w życie obowiązku (do dnia 1 stycznia 2015 r.), natomiast do dnia 31 grudnia 2014 r. starosta będzie zobowiązany do przyznania środków finansowych na utrzymanie lokalu jedynie na wniosek rodziny, jeżeli zasadność przyznania środków zostanie potwierdzona w opinii organizatora rodzinnej pieczy zastępczej,
  • przyznawania prowadzącemu rodzinny dom dziecka środków na remonty i nieprzewidziane koszty związane z opieką i wychowaniem dziecka lub funkcjonowaniem rodzinnego domu dziecka - wprowadzono ograniczenie tych środków do wysokości środków wskazanych w umowie zawieranej pomiędzy starostą a prowadzącym rodzinny dom dziecka.

Oprócz ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nowelizacja wprowadza zmiany do ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, z późn. zm.).

W ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej najistotniejsza zmiana polega na uporządkowaniu w art. 11 ust. 2, mówiącym jakie okoliczności mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Powtórzony jest zapis określający, że podstawę odmowy może stanowić brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, i jednocześnie przywrócono zapis mówiący, że jedną z przyczyn odmowy może być nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych i robót publicznych.