Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

W Dzienniku Ustaw Nr 149, poz. 887 opublikowana została ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, która ma zreformować system opieki nad dziećmi pozbawionymi opieki rodziców oraz wspierać rodziny mające kłopoty wychowawcze. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2012 roku.

Pobierz treść ustawy

Patrz omówienie zmian w innych ustawach

Patrz omówienie w ustawie o pomocy społecznej

Ustawa określa:

  1. zasady i formy wspierania rodziny przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych;
  2. zasady i formy sprawowania pieczy zastępczej oraz pomocy w usamodzielnianiu jej pełnoletnich wychowanków;
  3. zadania administracji publicznej w zakresie wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej;
  4. zasady finansowania wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej;
  5. zadania administracji publicznej w zakresie postępowania adopcyjnego.

Istotnym elementem ustawy jest wprowadzenie rozbudowanego systemu profilaktyki oraz intensyfikacja działań na rzecz rodziny wychowującej małoletnie dzieci, przeżywającej trudności.

Profilaktyka to interdyscyplinarne działania i wsparcie ze strony służb i instytucji pracujących na rzecz dobra dziecka i rodziny. Działania profilaktyczne, zgodnie z ustawą, skierowane są m.in. na rodziny wychowujące dzieci, a jednocześnie niewydolne wychowawczo, dotknięte przemocą, ubogie i zagrożone ubóstwem, przeżywające trudności
w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych, rodziny zastępcze spokrewnione oraz usamodzielniających się wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych, rodzin zastępczych oraz rodzinnych domów dziecka.

W ramach działań profilaktycznych w gminie ustawa wprowadza następujące priorytety:          

  1. obowiązek opracowywania przez samorządy gmin lokalnych programów wspierania rodzin wychowujących małoletnie dzieci,      
  2. konieczność stosowania wczesnej profilaktyki społecznej dla młodych rodzin,
  3. środowiskowe formy opieki pozarodzinnej dla dzieci i młodzieży w wieku szkolnym,
  4. wprowadzenie stanowiska asystenta rodziny, który niezależnie od pracowników socjalnych zajmowałby się wyłącznie pracą z rodziną,
  5. wprowadzenie koordynacji wszystkich instytucji i służb zobowiązanych do wspierania rodziny przez powołanie zespołu interdyscyplinarnego.

Nowa regulacja prawna zakłada wprowadzenie asystenta rodziny na poziomie samorządu gminnego. Celem pracy asystenta będzie osiągnięcie przez rodzinę podstawowego poziomu stabilności życiowej, która umożliwi jej wychowywanie dzieci. Jego głównym zadaniem będzie niedopuszczenie do oddzielenia dziecka od rodziny lub umożliwienie jak najszybszego powrotu dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej do rodziców. Asystent rodziny będzie również udzielał kompleksowego wsparcia pełnoletnim wychowankom opuszczającym rodziny zastępcze spokrewnione. Działania asystenta wspierane będą przez zespół interdyscyplinarny. Aby praca asystenta rodziny przyniosła zakładane efekty, nie może on mieć pod opieką więcej niż 20 rodzin.

Działania asystenta podejmowane na rzecz rodziny powinny polegać m.in. na:

  1. prowadzeniu poradnictwa i edukacji dla rodzin będących w trudnej sytuacji życiowej, w tym poradnictwa dotyczącego możliwości rozwiązywania problemów, oraz udzielaniu informacji na temat pomocy świadczonej przez właściwe instytucje rządowe, samorządowe i organizacje pozarządowe,
  2. udzielaniu pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w uzyskaniu zatrudnienia, podnoszeniu kwalifikacji zawodowych oraz zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego,
  3. sporządzaniu planu pracy z rodziną, we współpracy z członkami rodzinyw konsultacji z zespołem interdyscyplinarnym,
  4. monitorowaniu funkcjonowania rodziny po zakończeniu pracy z rodziną,
  5. współpracy z rodziną zastępczą, rodzinnym domem dziecka, placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym, w których umieszczono dzieckorodziny przeżywającej trudności w wykonywaniu funkcji opiekuńczo-wychowawczej oraz koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej i sądem,
  6. udzielaniu pomocy rodzinom zastępczym spokrewnionym oraz pełnoletnim wychowankom opuszczającym te rodziny.

Wprowadza się wymóg posiadania przez asystenta rodziny odpowiednich kwalifikacji
do pracy z rodziną. Szczegółowy zakres programowy szkoleń na stanowisku asystenta rodziny w zakresie pracy z rodziną zostanie określony w akcie wykonawczym do ustawy.

Mając na uwadze zakres przypisanych asystentowi rodziny zadań, a także sposób ich realizacji, ustawa wprowadza rozwiązania zmierzające do tego, aby gminy – tam gdzie to możliwe – zlecały wykonanie tego zadania odpowiednio przygotowanym, działającym na ich terenie organizacjom pozarządowym.

W pracy z rodziną ważna jest koordynacja działań wszystkich instytucji i służb zobligowanych do wspierania rodziny. Zadanie to realizowane będzie przez działania zespołu interdyscyplinarnego, składającego się z osób reprezentujących instytucje i służby zainteresowane rozwiązaniem problemu danej rodziny. Zespół powoływany będzie przez kierownika ośrodka pomocy społecznej na wniosek asystenta rodziny.

Patrz omówienie w ustawie o pomocy społecznej